Festiwal „Fedon i nieśmiertelność Europy”
W jaki sposób klasycy cyklicznie odradzają naszą kulturę
16-17 października 2026 r.
Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice
Wstęp na wszystkie wydarzenia jest wolny
Są teksty, które się nie starzeją. Fedon to dialog Platona o duszy i nieśmiertelności, ale także o tym, jak człowiek może pozostać spokojny i wewnętrznie zintegrowany wobec tego, co nieuchronne. Sokrates w ostatnich godzinach życia rozmawiający z przyjaciółmi o duszy, o śmierci i o tym, co w człowieku trwałe, zadaje pytania, z którymi mierzymy się dziś tak samo, jak dwa i pół tysiąca lat temu. A skoro nieśmiertelna może być dusza, czy nieśmiertelna może być także kultura, która z tych pytań wyrosła? Europa wielokrotnie w swojej historii wydawała się wyczerpana i za każdym razem odradzała się, wracając do klasyków.
Co łączy nas z klasykami, czy mogą dać nam więcej niż sądzimy? Odpowiedzi na te pytania będzie można poszukać 16 i 17 października w Ośrodku Praktyk Teatralnych Gardzienice, gdzie odbędzie się organizowany po raz pierwszy festiwal Fedon i nieśmiertelność Europy: święto teatru i filozofii, zaproszenie do czerpania z klasyków. Ideowo i kulturowo pochodzimy z Grecji i z Rzymu – to z nich wyrosło chrześcijaństwo, a z niego nasza cywilizacja: jej sposób myślenia o człowieku, o prawie, o wspólnocie, o pięknie i dobru. Dziś, kiedy obserwujemy odwrót od własnych źródeł, warto zastanowić się, czy ta droga jest słuszna i dokąd nas to zaprowadzi. Festiwal nie ma być jednak miejscem sporu, a raczej zachętą do czerpania ze źródeł. Klasyczne teksty, klasyczna kultura to żywa rozmowa o sprawach najbardziej uniwersalnych, ale czy żywy jest język, w jakim ta rozmowa się toczy? Być może znużenie współczesnego odbiorcy nie oznacza odrzucenia idei, a jedynie jej niezrozumienie. Jak zatem odkodować, zmodernizować klasyczny tekst, w twórczy sposób zastosować go we współczesnym świecie, w tym jak myślimy, spieramy się i wspólnie działamy? Nad tym wszystkim będzie można się wspólnie zastanawiać przez dwa festiwalowe dni.
Zacznijmy jednak od końca, czyli od wydarzenia, od którego wzięła się nazwa festiwalu. Będzie to performatywne czytanie Fedona, a ściślej scenicznej adaptacji Platońskiego dialogu w przekładzie prof. Ryszarda Legutki. Autorem tej adaptacji jest Mateusz Matyszkowicz, pomysłodawca i współorganizator Festiwalu, a reżyserem spektaklu Radosław Stępień. W sobotę, 17 października o godzinie 19.00, w rolę Sokratesa wcieli się Jarosław Gajewski, obok niego zobaczymy Dariusza Kowalskiego jako Simmiasza, Macieja Wyczańskiego jako Kebesa, Beatę Passini jako Ksantypę, Macieja Grubicha jako Fedona, Kamilę Janik jako Echekratesa i chłopca podającego truciznę oraz Włodzimierza Dyłę jako Kritona. Po czytaniu, o godzinie 20.00, odbędzie się spotkanie z twórcami i podsumowanie festiwalu.
Wokół tej inscenizacji zbudowano dwa dni spotkań z klasyką w jej różnych odsłonach. Piątek rozpocznie warsztat z aktorami Ośrodka Praktyk Teatralnych Gardzienice dla uczestników z zagranicy, a po uroczystym otwarciu festiwalu popołudnie zainauguruje wykład online litewskiego krytyka teatralnego prof. Helmutasa Šabasevičiusa, poświęcony inscenizacjom Edypa w teatrze litewskim. Prof. Arkady Rzegocki opowie, jak klasyczna myśl polityczna kształtowała polskie myślenie o wolności, państwie i obywatelstwie, od polis do Rzeczypospolitej, a profesorowie Piotr Nowak i Jarosław Cynerman, dr Maciej Wodziński oraz Mateusz Matyszkowicz zaproszą do dyskusji nad pytaniem, czy Fedon jest tragedią. Piątkowy wieczór wypełnią spektakle, które pokazują klasykę jako żywy teatr: Ifigenia w Taurydzie według Eurypidesa w wykonaniu zespołu Gardzienic oraz Fur Amor, oparty na wierszach Katullusa i grany po łacinie przez wileńską trupę Teatrum Classicum Vilnense.
Sobota upłynie na warsztatach, w których klasyka dosłownie ożywa. Prof. Jolanta Rzegocka zaprosi uczestników do pracy nad tekstem Odprawy posłów greckich i do odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób klasyka może ożywać, dr Olga Śmiechowicz, w oparciu o dialogi Platona, zapyta o wyzwania, jakie niesie wystawienie spektaklu w antycznym oryginale, czyli jak grać w martwym języku, a Mateusz Matyszkowicz poprowadzi warsztat poświęcony nowożytnemu rozumieniu tragiczności i filozofii klasycznej. John Weisgerber, kanadyjski reżyser od dekady „ożywiający” klasyczne teksty w ramach cieszącego się ogromnym powodzeniem Szekspira w parku, „odkoduje” słynny prolog Romea i Julii oraz monolog Hamleta, a także zaproponuje uczestnikom wykonanie pod jego kierunkiem wybranego przez nich sonetu lub monologu.
Festiwal jest owocem współpracy instytucji: Ośrodka Praktyk Teatralnych Gardzienice i Teatru Klasyki Polskiej, które połączyła myśl, że do klasyków warto wracać razem. Ma też wyraźnie międzynarodowy charakter, bo idee zapisane w Fedonie i w całej klasycznej tradycji nie znają granic. Jednoczą widzów, teatr i filozofię, scenę i salę wykładową i stanowią nasze wspólne dziedzictwo. Warto przyjechać do Gardzienic, by na nowo się o tym przekonać. Wstęp na wszystkie
wydarzenia jest wolny.
