Tegoroczna edycja będzie poruszała temat obrazu i jego postrzegania.

Problem obrazu, niekoniecznie obrazu w sensie artystycznego wytworu, stał się jednym z najważniejszych zagadnień, poruszanych dziś w historii sztuki i innych naukach humanistycznych. Nierzadko zainteresowanie obrazem wynika z krytyki historii sztuki jako dziedziny wiedzy. Obraz i jego znaczenie, jego oddziaływanie na widza, sposoby jego powstawania były przedmiotem krytycznej refleksji od niepamiętnych czasów.

Platon w swoich dialogach wielokrotnie podnosił kwestię obrazu, kwestię naśladowania, tworzenia podobizn, poddając te wszystkie problemy głębokiej i wszechstronnej krytyce. Platon wysunął szereg argumentów natury poznawczej, etycznej, ontologicznej, podważając status oraz poznawcze roszczenia sztuki tworzenia wizerunków. Zarzuty Platona do dziś dnia są przedmiotem niesłabnącego zainteresowania. W dziejach kultury europejskiej wciąż pojawiały się postawy niechętne w stosunku do obrazów. Dziś szeroko zakrojone studia o charakterze interdyscyplinarnym, a „visual studies” do nich należą, odnoszą się do kwestii obrazów, obrazowości, wizualności, poddając krytyce sam proces widzenia – widzenie nie jest procesem neutralnym, ale raczej wiązką różnych aspektów, będących wytworem kultury i rozmaitych postaw ideologicznych. Obrazy nie tyle odzwierciedlają jakąś rzeczywistość, ile ją tworzą, realizując rozmaite funkcje i służąc prymatowi sprzecznych interesów. Ruskinowski model „niewinnego oka” stał się przykładem charakterystycznego złudzenia, potwierdzeniem iluzoryczności mitu o istnieniu niezaangażowanego widzenia.

Niniejszy cykl wykładów zostanie poświęcony analizie wariacyjnie powracającej w kulturze Europy krytyce obrazu, krytyce widzenia, która ma na celu odsłonięcie pozaobrazowych źródeł tworzenia wizualności, kształtującej właśnie nasz stosunek do rzeczywistości i przeszłości. Szeroka i zróżnicowana tematyka oraz odmienne perspektywy badawcze pozwolą ukazać, jak złożonym i fascynującym zagadnieniem jest pozornie oczywista praktyka tworzenia i posługiwania się obrazami.

Profesor Ryszard Kasperowicz zacznie omówienie tematu od czasów Platona.

Lęk mimetyka, czyli Platon i obrazy

Problem „obrazu”, kwestia relacji między obrazem a jego modelem, należy do najbardziej fundamentalnych zagadnień, podejmowanych przez Platona w jego dialogach. Jest to dlań problem natury ontologicznej, jak i poznawczej, a także dotyka sfery wychowania i sprawiedliwego ustroju politycznego. Krytyka sztuki mimetycznej, przeprowadzona przez greckiego myśliciela, na trwałe znalazła sobie miejsce w europejskiej tradycji refleksji nad sztuką, ale także jej politycznymi
aspektami. Niniejszy wykład będzie próbą przybliżenia głównych wątków krytyki obrazu i szerzej – sztuki mimetycznej – a także jej następstw dla pojmowania zadań sztuki.