Ogień to wieloznaczny symbol, reprezentujący zarówno niszczycielską siłę apokaliptycznych pożarów, jak i namiętność, energię witalną oraz domowe ciepło. Podczas wykładu przyjrzymy się, jak artyści różnych epok wykorzystywali go do opowiadania o ludzkiej naturze i świecie.

Ogień symbolizuje duchowe oczyszczenie, wewnętrzną siłę człowieka, a czasem zjednoczenie z Absolutem. Ta dwoistość ognia, który może być źródłem światła i ciepła, ale też zagrożenia, siły niszczycielskiej bywa odzwierciedleniem złożoności natury ludzkiej. Jest przypomnieniem, że każda siła mająca moc tworzenia posiada również destrukcyjny potencjał. Wielu twórców malowało alegoryczne portrety ognia, wielu przedstawiało też wizje czterech żywiołów. Ogień występuje w obrazach jako płonąca świeca, pochodnia, ognisko czy pożar. Bywa kluczowym elementem dramatyzmu, pozwalając malarzom i malarkom na mistrzowskie operowanie światłocieniem.

Na wykładzie zobaczymy dzieła o tematyce mitologicznej, sceny z Wulkanem w kuźni, Prometeusza, który skradł bogom ogień. Ogień w tej opowieści jest symbolem wiedzy, technologii i cywilizacji. W sztuce chrześcijańskiej ogień to przede wszystkim gorejący krzew, języki ognia w scenach zesłania Ducha Świętego czy piekielne czeluście. Płonące krajobrazy, wizje cierpień potępionych miały wzbudzać strach i ostrzegać przed grzechem nie tylko w sztuce średniowiecza, ale również w sztuce nowożytnej.

Gasnąca świeca lub dym symbolizują przemijanie. Często pojawiają się w barokowych martwych naturach Vanitas przypominających alegorycznie o marności życia doczesnego i nieuchronności śmierci. W malarstwie XVII w. płomień świecy lub pochodni staje się głównym i jedynym źródłem światła, pozwalającym na wydobycie postaci z mroku i budowanie intymnego lub dramatycznego nastroju.

Sceny pożarów miast malowane realistycznie służyły do przedstawienia chaosu, ludzkiego dramatu oraz potęgi niszczycielskiego żywiołu, co było popularne w baroku, klasycyzmie i romantyzmie. Bywały symbolem upadku i kary boskiej lub tłem dla rejestrowania wydarzeń historycznych. Najważniejszym przykładem pożaru miast jest temat wiązany z legendą o cesarzu Neronie, który miał podziwiać pożogę w czasie pożaru Rzymu w 64 r. n.e. To wydarzenie malowało wielu twórców i twórczyń, m.in. w sposób oryginalny przedstawił je Henryk Siemiradzki (Pochodnie Nerona). Pożar parlamentu w Londynie uwiecznił słynny William Turner.

W sztuce XIX i XX w. ogień ewoluował od symbolu boskiego gniewu i sił natury, poprzez alegorię zniszczenia i rewolucji, aż po ekspresjonistyczny wyraz emocji i oczyszczenia. W XX w. ogień stał się metaforą egzystencjalną, pasji lub kataklizmu wojennego. Podczas wykładu zestawimy m.in. alegorie żywiołów Zofii Stryjeńskiej z malarstwem nieprzedstawiającym J. Tchórzewskiego i „płonącymi” obrazami Karola Palczaka.

Zapraszamy na wykład nie po to, by igrać z ogniem, ale, by upiec dwie pieczenie na jednym ogniu – pogłębić wiedzę o malarstwie i po prostu dać się oczarować światem malarskich wizji oryginalnych artystów.

Prowadzenie: Kamila Śpiewla-Kasperek – plastyczka, nauczycielka historii sztuki, animatorka.

Dlaczego warto wziąć udział w wydarzeniu?
– zobaczysz, jak motyw ognia pojawia się w dziełach wielkich mistrzów malarstwa – od scen mitologicznych po nowoczesne interpretacje
– dowiesz się, jak artyści wykorzystywali ogień do budowania nastroju, dramatyzmu i symboliki
– poznasz znaczenia ognia w różnych kontekstach – od religii i mitologii po refleksję nad przemijaniem i ludzką naturą
– Kamila Śpiewla-Kasperek w przystępny i angażujący sposób wprowadzi słuchaczy i słuchaczki w temat, pomagając lepiej zrozumieć prezentowane dzieła