Polski system edukacji coraz bardziej różnicuje szanse uczniów. Na nierówności wpływają m.in. zasobność portfela rodziców, dostęp do korepetycji, kapitał kulturowy rodziny, a także miejsce zamieszkania. Zdaniem Michała Cieśli, rzecznika Fundacji Szkoła w Chmurze, ma to związek z rosnącą presją na jak najlepsze wyniki uczniów. Jak podkreśla, coraz większa popularność edukacji domowej może wskazywać na zmęczenie tym wyścigiem. Ekspert wskazuje, że większe wykorzystanie technologii, w tym sztucznej inteligencji, może pomóc wyrównywać dostęp do dobrej jakości edukacji.

– Polski system edukacji dryfuje w systemie wielu prędkości. Mamy tradycyjny model, czyli szkołę publiczną rejonową i szkołę niepubliczną. Jest też trzecia droga, jaką jest edukacja domowa. To jest ciekawy model, w którym rodzice mogą zaprojektować swoją własną szkołę, bo to oni biorą na siebie odpowiedzialność edukacji swoich dzieci. To model, w którym można dopasować naukę do swojego tempa. Rośnie liczba uczniów zainteresowanych tym modelem – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Michał Cieśla, rzecznik Fundacji Szkoła w Chmurze, przewodniczący Komisji Edukacji w Business Centre Club.

Według statystyk opublikowanych w serwisie dane.gov.pl w roku szkolnym 2025/2026 z nauczania domowego korzystało w Polsce niemal 59,3 tys. uczniów (ogółem w systemie oświaty było 6,3 mln uczniów – jeśli weźmiemy pod uwagę tylko dzieci i młodzież). Dwa lata wcześniej w edukacji domowej było o blisko połowę mniej uczniów – 30,3 tys.

– Rola edukacji domowej jest niezwykle ważna, bo jest momentem „zatrzymajmy się”. Wyścig idzie w bardzo niebezpieczną stronę. Zarówno szkoły publiczne, jak i niepubliczne są bardzo nakręcone na „rankingozę”, osiąganie jak najwyższych wyników za wszelką cenę, czego skutkiem są również problemy ze zdrowiem psychicznym – zauważa ekspert.

W raporcie „Diagnoza Młodzieży 2026”, przygotowanym przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej, czytamy, że blisko połowa (46 proc.) młodych w wieku 10–19 lat charakteryzuje się skrajnie niską samooceną ogólną, co znacząco zwiększa podatność na depresję, autodestrukcję i wycofanie z ról rozwojowych. W szkołach ponadpodstawowych odsetek osób młodych z podejrzeniem depresji sięga 37,7 proc. Zdaniem autorów raportu wskazuje to na silne sprzężenie kryzysu psychicznego z okresem adolescencji i presją rozwojową.

– W Szkole w Chmurze od początku stawiamy także na wsparcie psychologiczne, nie tylko na same wyniki edukacyjne, ale przede wszystkim na identyfikowanie mocnych stron. Edukacja domowa to nie jest model dla każdego, ale dla tych, którzy potrafią przyjąć wolność i odpowiedzialność wynikającą z tego modelu. To jest fantastyczny model wsparcia dla tych, którzy rozwijają się albo bardzo szybko, albo mają jakieś trudności i potrzebują swojego tempa – przekonuje Michał Cieśla.

Jednym z czynników zwiększających nierówności między uczniami jest dostęp do dodatkowych zajęć edukacyjnych. Z raportu Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) z 2025 roku wynika, że w roku szkolnym 2025/2026 80 proc. rodziców dzieci w wieku szkolnym finansowało lub zamierzało finansować pozalekcyjne zajęcia edukacyjne lub ogólnorozwojowe. To najwyższy wynik od roku szkolnego 1998/1999. Średnia deklarowanych łącznych kwot przeznaczanych miesięcznie na dodatkowe zajęcia edukacyjne lub ogólnorozwojowe wyniosła 944 zł. Rekordową popularnością cieszyły się korepetycje i kursy przygotowawcze. Zdecydowało się je opłacać dzieciom 34 proc. rodzin, w których są uczniowie. To wzrost o 5 pkt proc. w ciągu roku.

– W szkole publicznej bardzo często rodzice dofinansowują edukację poprzez różnego rodzaju korepetycje. Ten start nie jest więc równy i mam wrażenie, że znam winnego tego wszystkiego. Są to rankingi i nastawienie na najwyższe wyniki. Powinniśmy się jednak skupić na tym, żeby każdy uczeń stawał się najlepszą wersją samego siebie, czyli zidentyfikował swoje talenty i mógł je rozwijać ze wsparciem nauczycieli, mentorów, wszystkich osób, które są dookoła – wskazuje rzecznik Fundacji Szkoła w Chmurze. – Tak jest w sporcie. Kiedy zidentyfikujemy jakiś talent, to wspieramy go w tym, żeby był jak najlepszy, ale chcemy, żeby był jak najlepszy w danym sporcie, a niekoniecznie w matematyce, chociaż edukacja i sport mogą iść ze sobą w parze.

Jak podkreśla, kolejnym czynnikiem pogłębiającym nierówności w dostępie do edukacji jest wykluczenie komunikacyjne.

– Wysokiej jakości edukacja cały czas jest skupiona głównie wokół dużych ośrodków miejskich, a w mniejszych miejscowościach uczniowie mają nieco trudniej. Ale dzięki rozwojowi technologii i wprowadzaniu ich do edukacji te szanse mogą być wyrównywane – mówi Michał Cieśla. – Możemy teraz zgodnie ze scenariuszami rozwoju edukacji napisanymi przez OECD zapewnić podobnej jakości edukację w różnych miejscach w kraju bez względu na to, czy ktoś ma na autobus 5 minut, czy musi na niego czekać godzinę.

Różnicom między szkołami publicznymi a prywatnymi i stwarzanym przez nie uczniom możliwościom rozwoju poświęcona była debata „Edukacja: Czy rozwijamy klasowy system podwójnej prędkości?” podczas Krynica Forum 2026.

Źródło: Newseria